<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<!DOCTYPE article PUBLIC "-//NLM//DTD JATS (Z39.96) Journal Publishing DTD v1.3 20210610//EN" "JATS-journalpublishing1-3.dtd">
<article article-type="research-article" dtd-version="1.3" xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML" xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xml:lang="ru"><front><journal-meta><journal-id journal-id-type="publisher-id">surgumed</journal-id><journal-title-group><journal-title xml:lang="ru">Вестник СурГУ. Медицина</journal-title><trans-title-group xml:lang="en"><trans-title>Vestnik SurGU. Meditsina</trans-title></trans-title-group></journal-title-group><issn pub-type="epub">2949-3447</issn><publisher><publisher-name>Сургутский государственный университет</publisher-name></publisher></journal-meta><article-meta><article-id custom-type="elpub" pub-id-type="custom">surgumed-85</article-id><article-categories><subj-group subj-group-type="heading"><subject>Research Article</subject></subj-group><subj-group subj-group-type="section-heading" xml:lang="ru"><subject>МЕДИКО-БИОЛОГИЧЕСКИЕ НАУКИ. ОБЗОР ЛИТЕРАТУРЫ</subject></subj-group><subj-group subj-group-type="section-heading" xml:lang="en"><subject>LIFE SCIENCES. REVIEWS</subject></subj-group></article-categories><title-group><article-title>КОМОРБИДНОСТЬ: КАК ЕЕ ПОНИМАТЬ?</article-title><trans-title-group xml:lang="en"><trans-title>COMORBIDITY: WHAT IS IT?</trans-title></trans-title-group></title-group><contrib-group><contrib contrib-type="author" corresp="yes"><name-alternatives><name name-style="eastern" xml:lang="ru"><surname>Наумова</surname><given-names>Л. А.</given-names></name><name name-style="western" xml:lang="en"><surname>Naumova</surname><given-names>L. A.</given-names></name></name-alternatives><email xlink:type="simple">naumovala@yandex.ru</email><xref ref-type="aff" rid="aff-1"/></contrib><contrib contrib-type="author" corresp="yes"><name-alternatives><name name-style="eastern" xml:lang="ru"><surname>Осипова</surname><given-names>О. Н.</given-names></name><name name-style="western" xml:lang="en"><surname>Osipova</surname><given-names>O. N.</given-names></name></name-alternatives><email xlink:type="simple">osipovasokb@gmail.com</email><xref ref-type="aff" rid="aff-2"/></contrib></contrib-group><aff-alternatives id="aff-1"><aff xml:lang="ru"><institution>Сургутский государственный университет</institution><country>Россия</country></aff><aff xml:lang="en"><institution>Surgut State University</institution><country>Russian Federation</country></aff></aff-alternatives><aff-alternatives id="aff-2"><aff xml:lang="ru"><institution>БУ «Сургутская окружная клиническая больница»</institution><country>Россия</country></aff><aff xml:lang="en"><institution>Surgut Regional Clinical Hospital</institution><country>Russian Federation</country></aff></aff-alternatives><pub-date pub-type="collection"><year>2017</year></pub-date><pub-date pub-type="epub"><day>31</day><month>12</month><year>2018</year></pub-date><volume>0</volume><issue>2 (32)</issue><fpage>57</fpage><lpage>64</lpage><permissions><copyright-statement>Copyright &amp;#x00A9; Наумова Л.А., Осипова О.Н., 2018</copyright-statement><copyright-year>2018</copyright-year><copyright-holder xml:lang="ru">Наумова Л.А., Осипова О.Н.</copyright-holder><copyright-holder xml:lang="en">Naumova L.A., Osipova O.N.</copyright-holder><license xml:lang="ru" license-type="creative-commons-attribution" xlink:href="https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/" xlink:type="simple"><license-p>Данная работа распространяется под лицензией Creative Commons Attribution 4.0.</license-p></license><license xml:lang="en" license-type="creative-commons-attribution" xlink:href="https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/" xlink:type="simple"><license-p>This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 License.</license-p></license></permissions><self-uri xlink:href="https://www.surgumed.ru/jour/article/view/85">https://www.surgumed.ru/jour/article/view/85</self-uri><abstract><p>Обзор обобщает и систематизирует современные представления о коморбидности, знакомит с наиболее важными аспектами этой проблемы, исследуемыми в настоящее время - эпидемиологическими, клиническими, медико-экономическими, генетическими. Среди многочисленных аспектов коморбидности наибольшее внимание уделяется ее клиническому и общепатологическому значению, в частности, маркерности этого феномена, а также важнейшим патогенетическим механизмам, которые могут обусловливать развитие как синтропии, так и дистропии. Среди важнейших патогенетических механизмов коморбидности рассматриваются системное воспаление, оксидативный стресс, мезенхимальные дисплазии, молекулярно-генетические механизмы с вовлечением общих сигнальных путей клетки, а также значение коморбидности при отдельных видах патологии, в частности, сердечно-сосудистой и онкопатологии.</p></abstract><trans-abstract xml:lang="en"><p>The review is a general and systematic representation of the comorbidity concept, cover the key aspects of the problem being currently studied: epidemiologic, clinical, medical, economic, and genetic. Among the many aspects of comorbidity we focus on its clinical and general pathological significance, particularly, using this phenomenon as a marker, and on the key pathogenic mechanisms that can cause both syntropy and dystropy. Among the major comorbidity pathogenic mechanisms, we consider systemic inflammation, oxidative stress, mesenchimal dysplasia, molecular and genetic mechanisms that involve signaling cellular pathways. We also consider the significance of comorbidity for certain pathologies such as cardiovascular and oncological diseases.</p></trans-abstract><kwd-group xml:lang="ru"><kwd>коморбидность</kwd><kwd>механизмы патогенеза</kwd><kwd>клиническое и общепатологическое значение</kwd></kwd-group><kwd-group xml:lang="en"><kwd>comorbidity</kwd><kwd>pathogenesis mechanisms</kwd><kwd>clinical and general pathological significance</kwd></kwd-group></article-meta></front><back><ref-list><title>References</title><ref id="cit1"><label>1</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">Циммерман Я. С., Димов А. С. Болезнь как явление природы человека: к пониманию и развитию философского наследия В. Х. Василенко. Ч. I. // Клинич. медицина. 2014. № 3. С. 10-19.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">Циммерман Я. С., Димов А. С. Болезнь как явление природы человека: к пониманию и развитию философского наследия В. Х. Василенко. Ч. I. // Клинич. медицина. 2014. № 3. С. 10-19.</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit2"><label>2</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">Серов В. В. Оценка болезни патологом // Архив патологии. 1994. № 6. С. 5-12.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">Серов В. В. Оценка болезни патологом // Архив патологии. 1994. № 6. С. 5-12.</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit3"><label>3</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">Крылов А. А. К проблеме сочетаемости заболеваний // Клинич. медицина. 2000. № 1. С. 56-63.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">Крылов А. А. К проблеме сочетаемости заболеваний // Клинич. медицина. 2000. № 1. С. 56-63.</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit4"><label>4</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">Хитров Н. К., Салтыков А. Б. Болезни цивилизации и нозологический принцип медицины с позиций общей патологии // Клинич. медицина. 2003. № 1. С. 5-11.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">Хитров Н. К., Салтыков А. Б. Болезни цивилизации и нозологический принцип медицины с позиций общей патологии // Клинич. медицина. 2003. № 1. С. 5-11.</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit5"><label>5</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">Белялов Ф. И. Двенадцать тезисов коморбидности // Клинич. медицина. 2009. № 12. С. 69-71.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">Белялов Ф. И. Двенадцать тезисов коморбидности // Клинич. медицина. 2009. № 12. С. 69-71.</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit6"><label>6</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">Fortin M, Soubhi H, Hudon C, Bayliss E.A., Akker M. van den. Multimorbidity's many challenges // BMJ. 2007. № 334 (7602). Р. 1016-1017. Available at: http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC1871747/ (accessed 30.01.2017).</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">Fortin M, Soubhi H, Hudon C, Bayliss E.A., Akker M. van den. Multimorbidity's many challenges // BMJ. 2007. № 334 (7602). Р. 1016-1017. Available at: http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC1871747/ (accessed 30.01.2017).</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit7"><label>7</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">Valderas J. M., Starfield B., Sibbald B. et al. Defining comorbidity: implications for the understanding of health and health services // Ann Fam Med. 2009. Vol. (4). P. 357-363.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">Valderas J. M., Starfield B., Sibbald B. et al. Defining comorbidity: implications for the understanding of health and health services // Ann Fam Med. 2009. Vol. (4). P. 357-363.</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit8"><label>8</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">Верткин А. Л., Румянцев М. А., Скотников А. С. Коморбидность в клинической практике // Архив внутренней медицины. 2011. № 2. С. 20-24.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">Верткин А. Л., Румянцев М. А., Скотников А. С. Коморбидность в клинической практике // Архив внутренней медицины. 2011. № 2. С. 20-24.</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit9"><label>9</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">Oostrom S. H., Picavet J., Gelder B. M., Lemmens L. C., Heymans N., Dijk C. E., Verheij R. A., Schellevis F. G., Baan C. A. Multimorbidity and comorbidity in the Dutch population - data from general practices // BMC Public Health. 2012. № 12. P. 715. doi:10.1186/1471-2458-12-715.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">Oostrom S. H., Picavet J., Gelder B. M., Lemmens L. C., Heymans N., Dijk C. E., Verheij R. A., Schellevis F. G., Baan C. A. Multimorbidity and comorbidity in the Dutch population - data from general practices // BMC Public Health. 2012. № 12. P. 715. doi:10.1186/1471-2458-12-715.</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit10"><label>10</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">Пузырев В. П. Генетические основы коморбидности у человека // Генетика. 2015. Т. 51. № 4. С. 491-502.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">Пузырев В. П. Генетические основы коморбидности у человека // Генетика. 2015. Т. 51. № 4. С. 491-502.</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit11"><label>11</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">Нургазизова А. К. Происхождение, развитие и современная трактовка понятий «коморбидность» и «полиморбидность» // Казан. мед. журн. 2014. Т. 95. № 2. С. 292-296.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">Нургазизова А. К. Происхождение, развитие и современная трактовка понятий «коморбидность» и «полиморбидность» // Казан. мед. журн. 2014. Т. 95. № 2. С. 292-296.</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit12"><label>12</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">Бернштейн Л. М. Рак гормонозависимых тканей и проблемы коморбидности (сердечно-сосудистые заболевания, инсульт, остеопороз) // Вопросы онкологии 2010. Т. 56. № 4. С. 384-391.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">Бернштейн Л. М. Рак гормонозависимых тканей и проблемы коморбидности (сердечно-сосудистые заболевания, инсульт, остеопороз) // Вопросы онкологии 2010. Т. 56. № 4. С. 384-391.</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit13"><label>13</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">Верткин А. Л., Румянцев М. А., Скотников А. С. Коморбидность в клинической практике // Архив внутренней медицины. 2011. № 2. С. 20-24.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">Верткин А. Л., Румянцев М. А., Скотников А. С. Коморбидность в клинической практике // Архив внутренней медицины. 2011. № 2. С. 20-24.</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit14"><label>14</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">Богомолец А. А. Введение в учение о конституциях и диатезах. М. : Изд-во Наркомздрава РСФСР, 1928. 228 с.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">Богомолец А. А. Введение в учение о конституциях и диатезах. М. : Изд-во Наркомздрава РСФСР, 1928. 228 с.</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit15"><label>15</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">Кадурина Т. П., Горбунова В. Н. Дисплазия соединительной ткани : руководство для врачей. СПб. : Элби-СПб, 2009. 704 с.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">Кадурина Т. П., Горбунова В. Н. Дисплазия соединительной ткани : руководство для врачей. СПб. : Элби-СПб, 2009. 704 с.</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit16"><label>16</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">Мамедов М. Н. Возможны ли диагностика и лечение метаболического синдрома в реальной практике? // Лечащий врач. 2006. № 6. URL: http://www.lvrach.ru/2006/06/ 4534079/ (дата обращения: 30.01.2017).</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">Мамедов М. Н. Возможны ли диагностика и лечение метаболического синдрома в реальной практике? // Лечащий врач. 2006. № 6. URL: http://www.lvrach.ru/2006/06/ 4534079/ (дата обращения: 30.01.2017).</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit17"><label>17</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">Соколова Л. К. Метаболический синдром: клиника, критерии диагностики, принципы терапии // Междунар. эндокринолог. журн. 2010. № 1(25). URL: http://www.mif-ua.com/archive/issue-12238/ (дата обращения: 30.01.2017).</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">Соколова Л. К. Метаболический синдром: клиника, критерии диагностики, принципы терапии // Междунар. эндокринолог. журн. 2010. № 1(25). URL: http://www.mif-ua.com/archive/issue-12238/ (дата обращения: 30.01.2017).</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit18"><label>18</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">Коррейа Л. Л., Лебедев Т. Ю., Ефремова О. А., Прощаев К. И., Литовченко Е. С. Проблема полиморбидности при сочетании хронической обструктивной болезни легких и некоторых сердечно-сосудистых заболеваний // Науч. ведомости. Сер.: Медицина. Фармация. 2013. № 4. С. 12-15.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">Коррейа Л. Л., Лебедев Т. Ю., Ефремова О. А., Прощаев К. И., Литовченко Е. С. Проблема полиморбидности при сочетании хронической обструктивной болезни легких и некоторых сердечно-сосудистых заболеваний // Науч. ведомости. Сер.: Медицина. Фармация. 2013. № 4. С. 12-15.</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit19"><label>19</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">Куценко М. А., Чучалин А. Г. Парадигма коморбидности: синтропия ХОБЛ и ИБС // РМЖ. 2014. № 5. С. 389. URL: http://www.rmj.ru/articles/bolezni_dykhatelnykh_ putey/Paradigma_komorbidnosti_sintropiya_HOBL_i_IBS/ (дата обращения: 30.01.2017).</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">Куценко М. А., Чучалин А. Г. Парадигма коморбидности: синтропия ХОБЛ и ИБС // РМЖ. 2014. № 5. С. 389. URL: http://www.rmj.ru/articles/bolezni_dykhatelnykh_ putey/Paradigma_komorbidnosti_sintropiya_HOBL_i_IBS/ (дата обращения: 30.01.2017).</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit20"><label>20</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">Гендлин Г. Е., Рязанцева Е. Е. Хроническая сердечная недостаточность и риск онкологических заболеваний: существует ли взаимосвязь? // Атмосфера. Новости кардиологии. 2013. Т. 23. № 4. С. 21-24. URL: http://cyberleninka.ru/article/n/hronicheskaya-serdechnaya-nedostatochnost-i-risk-onkologicheskih-zabolevaniy-suschestvuet-li-vzaimosvyaz (дата обращения: 30.01.2017).</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">Гендлин Г. Е., Рязанцева Е. Е. Хроническая сердечная недостаточность и риск онкологических заболеваний: существует ли взаимосвязь? // Атмосфера. Новости кардиологии. 2013. Т. 23. № 4. С. 21-24. URL: http://cyberleninka.ru/article/n/hronicheskaya-serdechnaya-nedostatochnost-i-risk-onkologicheskih-zabolevaniy-suschestvuet-li-vzaimosvyaz (дата обращения: 30.01.2017).</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit21"><label>21</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">Jorgensen T. L., Hallas J., Friis S., Herrstedt J. Comorbidity in elderly cancer patients in relation to overall and cancer-specific mortality // British Journal of Cancer. 2012. Vol. 106 (7). Р. 1353-1360. doi:10.1038/bjc.2012.46.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">Jorgensen T. L., Hallas J., Friis S., Herrstedt J. Comorbidity in elderly cancer patients in relation to overall and cancer-specific mortality // British Journal of Cancer. 2012. Vol. 106 (7). Р. 1353-1360. doi:10.1038/bjc.2012.46.</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit22"><label>22</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">Blanco J. A. G., Toste I. S., Alvarez R. F., Cuadrado G. R., Gonzalvez А. М., González I. J., Age, сomorbidity, treatment decision and prognosis in lung cancer // Oxford Journals Medicine and Health. Age and Ageing. 2015. Vol. 37. Issue 6. P. 715-718.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">Blanco J. A. G., Toste I. S., Alvarez R. F., Cuadrado G. R., Gonzalvez А. М., González I. J., Age, сomorbidity, treatment decision and prognosis in lung cancer // Oxford Journals Medicine and Health. Age and Ageing. 2015. Vol. 37. Issue 6. P. 715-718.</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit23"><label>23</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">Jiao Y. U., Wang Y. L., Wu Q. J. Comorbidity and survival among women with ovarian cancer: evidence from prospective studies // Scientific Reports. 2015. № 5. P. 11720. URL: http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4484350/ (accessed 30.02.2017).</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">Jiao Y. U., Wang Y. L., Wu Q. J. Comorbidity and survival among women with ovarian cancer: evidence from prospective studies // Scientific Reports. 2015. № 5. P. 11720. URL: http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4484350/ (accessed 30.02.2017).</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit24"><label>24</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">Наумова Л. А., Осипова О. Н., Шаталов В. Г. Рак желудка у пациентов с системной недифференцированной дисплазией соединительной ткани: особенности клиники и морфологии // Вестн. СурГУ. Медицина. 2015. № 3. С. 26-31.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">Наумова Л. А., Осипова О. Н., Шаталов В. Г. Рак желудка у пациентов с системной недифференцированной дисплазией соединительной ткани: особенности клиники и морфологии // Вестн. СурГУ. Медицина. 2015. № 3. С. 26-31.</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit25"><label>25</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">Wen X.-Z., Akiyama Y., Baylin S. B., Yuasa Y. Frequent epigenetic silencing of the bone morphogenetic protein 2 gene through methylation in gastric carcinomas // Oncogene. 2006. № 25. P. 2666-2673.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">Wen X.-Z., Akiyama Y., Baylin S. B., Yuasa Y. Frequent epigenetic silencing of the bone morphogenetic protein 2 gene through methylation in gastric carcinomas // Oncogene. 2006. № 25. P. 2666-2673.</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit26"><label>26</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">Leontiadis G. I., Molloy-Bland M., Moayyedi P., Howden C. W. Effect of Comorbidity on Mortality in Patients With Peptic Ulcer Bleeding: Systematic Review and Meta-Analysis // American Journal of Gastroenterology. 2013. Vol. 108 (3). P. 331-345. doi:10.1038/ajg.2012.451.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">Leontiadis G. I., Molloy-Bland M., Moayyedi P., Howden C. W. Effect of Comorbidity on Mortality in Patients With Peptic Ulcer Bleeding: Systematic Review and Meta-Analysis // American Journal of Gastroenterology. 2013. Vol. 108 (3). P. 331-345. doi:10.1038/ajg.2012.451.</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit27"><label>27</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">Галимова Е. С., Нуртдинова Г. М., Кучер О. И., Бойкова И. С. О сочетании заболеваний желудочно-кишечного тракта и бронхиальной астмы // Известия высш. учеб. заведений. Поволжский регион. 2010. № 2 (4). С. 48-53.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">Галимова Е. С., Нуртдинова Г. М., Кучер О. И., Бойкова И. С. О сочетании заболеваний желудочно-кишечного тракта и бронхиальной астмы // Известия высш. учеб. заведений. Поволжский регион. 2010. № 2 (4). С. 48-53.</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit28"><label>28</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">Гембицкий Е. В., Кириллов С. М., Ломоносов А. В., Кирилллов М. М. Заболевания пищеварительной системы у больных бронхиальной астмой // Клинич. медицина. 2000. № 3. С. 54-57.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">Гембицкий Е. В., Кириллов С. М., Ломоносов А. В., Кирилллов М. М. Заболевания пищеварительной системы у больных бронхиальной астмой // Клинич. медицина. 2000. № 3. С. 54-57.</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit29"><label>29</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">Наумова A. Общепатологические аспекты атрофического поражения слизистой оболочки желудка: особенности клинических и структурно-функциональных проявлений различных морфогенетических вариантов атрофического процесса. М. : Высшее образование и наука, 2013. 176 с.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">Наумова A. Общепатологические аспекты атрофического поражения слизистой оболочки желудка: особенности клинических и структурно-функциональных проявлений различных морфогенетических вариантов атрофического процесса. М. : Высшее образование и наука, 2013. 176 с.</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit30"><label>30</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">Аршба С. К. Современные аспекты сочетанной патологии: бронхиальная астма и заболевания верхних отделов желудочно-кишечного тракта у детей // Педиатрич. фармакология. 2008. Т. 5. № 4. С. 70-75.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">Аршба С. К. Современные аспекты сочетанной патологии: бронхиальная астма и заболевания верхних отделов желудочно-кишечного тракта у детей // Педиатрич. фармакология. 2008. Т. 5. № 4. С. 70-75.</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit31"><label>31</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">Наумова Л. А., Пушкарев С. В. Соединительная ткань как система: отдельные клинические аспекты // Вестн. СурГУ. Медицина. 2009. № 3. С. 45-56.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">Наумова Л. А., Пушкарев С. В. Соединительная ткань как система: отдельные клинические аспекты // Вестн. СурГУ. Медицина. 2009. № 3. С. 45-56.</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit32"><label>32</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">Барканова О. Н., Гагарина С. Г., Калуженина А. А., Попкова Н. Л. Туберкулез легких и заболевания желудочно-кишечного тракта // Лекарствен. вестн. 2015. Т. 9. № 2. С. 33-38.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">Барканова О. Н., Гагарина С. Г., Калуженина А. А., Попкова Н. Л. Туберкулез легких и заболевания желудочно-кишечного тракта // Лекарствен. вестн. 2015. Т. 9. № 2. С. 33-38.</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit33"><label>33</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">Савоненкова Л. Н., Арямкина О. Л. Коморбидность с болезнями верхних отделов пищеварительного тракта при туберкулезе // Ульянов. мед.-биолог. журн. 2016. № 1. С. 75-78.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">Савоненкова Л. Н., Арямкина О. Л. Коморбидность с болезнями верхних отделов пищеварительного тракта при туберкулезе // Ульянов. мед.-биолог. журн. 2016. № 1. С. 75-78.</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit34"><label>34</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">Победенная Г. П., Ярцева С. В. К вопросу о коморбидной патологии: бронхиальная астма и ожирение // Астма та алергiя. 2014. № 2. С. 54-61.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">Победенная Г. П., Ярцева С. В. К вопросу о коморбидной патологии: бронхиальная астма и ожирение // Астма та алергiя. 2014. № 2. С. 54-61.</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit35"><label>35</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">Бернштейн Л. М. Гетерогенность ожирения и рак: потенциальная роль бурой жировой ткани // Вопросы онкологии. 2012. Т. 58. № 4. С. 464-472.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">Бернштейн Л. М. Гетерогенность ожирения и рак: потенциальная роль бурой жировой ткани // Вопросы онкологии. 2012. Т. 58. № 4. С. 464-472.</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit36"><label>36</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">Бернштейн Л. М. Диабет, ожирение и онкологическая заболеваемость: риски и антириски // Сахарный диабет. 2012. № 4. С. 81-86.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">Бернштейн Л. М. Диабет, ожирение и онкологическая заболеваемость: риски и антириски // Сахарный диабет. 2012. № 4. С. 81-86.</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit37"><label>37</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">Kant P., Hull M. A. Excess body weight and obesity - the link with gastrointestinal and hepatobiliary cancer // Nature Reviews Gastroenterology and Hepatology. 2011. Vol. 8. № 4. P. 224-238.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">Kant P., Hull M. A. Excess body weight and obesity - the link with gastrointestinal and hepatobiliary cancer // Nature Reviews Gastroenterology and Hepatology. 2011. Vol. 8. № 4. P. 224-238.</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit38"><label>38</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">Наумова Л. А., Осипова О. Н., Шаталов В. Г. Избыточная масса тела, ожирение и рак желудка // Вестн. СурГУ. Медицина. 2013. № 3 (17). С. 29-33.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">Наумова Л. А., Осипова О. Н., Шаталов В. Г. Избыточная масса тела, ожирение и рак желудка // Вестн. СурГУ. Медицина. 2013. № 3 (17). С. 29-33.</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit39"><label>39</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">Белоцерковцева Л. Д., Коваленко Л. В., Каспарова А. Э. и др. Эволюция диагностических критериев гестационного сахарного диабета // Вестник СурГУ. Медицина. 2014. 3 № (21). С. 9-16.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">Белоцерковцева Л. Д., Коваленко Л. В., Каспарова А. Э. и др. Эволюция диагностических критериев гестационного сахарного диабета // Вестник СурГУ. Медицина. 2014. 3 № (21). С. 9-16.</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit40"><label>40</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">Колесникова Е. В. Эндокринные заболевания и патология органов пищеварения // Мистецтво Ликування. Украина. 2006. № 8 (34). URL: http://gastroscan.ru/literature/authors/ 2025 (дата обращения: 30.01.2017).</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">Колесникова Е. В. Эндокринные заболевания и патология органов пищеварения // Мистецтво Ликування. Украина. 2006. № 8 (34). URL: http://gastroscan.ru/literature/authors/ 2025 (дата обращения: 30.01.2017).</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit41"><label>41</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">Патология: курс лекций. / под ред. М. А. Пальцева. 2-е изд., стереотип. М. : Медицина, 2007. Т. 2. Частный курс. 768 с.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">Патология: курс лекций. / под ред. М. А. Пальцева. 2-е изд., стереотип. М. : Медицина, 2007. Т. 2. Частный курс. 768 с.</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit42"><label>42</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">Зайратьянц О. В., Кактурский Л. В. Формулировка и сопоставление клинического и патологоанатомического диагнозов : справ ; 2-е изд., перераб. и доп. М. : Мед. информ. агентство, 2011. 576 с.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">Зайратьянц О. В., Кактурский Л. В. Формулировка и сопоставление клинического и патологоанатомического диагнозов : справ ; 2-е изд., перераб. и доп. М. : Мед. информ. агентство, 2011. 576 с.</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit43"><label>43</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">Курникова И. А. Оптимизация системного подхода в реабилитации больных сахарным диабетом с высокой коморбидностью // Междунар. эндокринолог. журн. 2010. № 3 (27). URL: http://www.mif-ua.com/archive/article/12485 (дата обращения: 30.01.2017).</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">Курникова И. А. Оптимизация системного подхода в реабилитации больных сахарным диабетом с высокой коморбидностью // Междунар. эндокринолог. журн. 2010. № 3 (27). URL: http://www.mif-ua.com/archive/article/12485 (дата обращения: 30.01.2017).</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit44"><label>44</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">Коваленко Л. В., Белова Е. А. Воздействие полифенольных корректоров на основные проявления метаболического синдрома в эксперименте // Вестник СурГУ. Медицина. 2016. № 1 (27). С. 13-16.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">Коваленко Л. В., Белова Е. А. Воздействие полифенольных корректоров на основные проявления метаболического синдрома в эксперименте // Вестник СурГУ. Медицина. 2016. № 1 (27). С. 13-16.</mixed-citation></citation-alternatives></ref></ref-list><fn-group><fn fn-type="conflict"><p>The authors declare that there are no conflicts of interest present.</p></fn></fn-group></back></article>
